بر اساس مفاد ماده (18) قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بهمنظور حصول اطمینان از عدم مغایرت تصمیمات بانک مرکزی درباره نوع قراردادهای مورد استفاده در عملیات بانکی (سپردهگیری، پرداخت تسهیلات و ایجاد اعتبار) با موازین شرع، شورای فقهی بانک مرکزی با ترتیبات خاصی تشکیل میشود.
بر مبنای بند «ذ» این ماده قانونی، چگونگی نظارت فقهی در چارچوب مفاد ماده مذکور و ساختارهای نظارتی بانک مرکزی، توسط دبیر شورا پیشنهاد و پس از تصویب در شورای فقهی، توسط رئیس کل ابلاغ میشود.در اجرای این بند، در نوزدهمین جلسه مورخ 1402/12/02 شورای فقهی، الگوی نظارت فقهی موضوع مصوبه چهلوهشتمین جلسه مورخ 1400/09/10 شورای فقهی و بند (1) صورتجلسه مورخ 2/10/ 1400 هیئت عامل بانک مرکزی مبنی بر «تعیین یک نفر مسئول نظارت و تطبیق شرعی در هر یک از بانکها یا موسسات اعتباری غیربانکی» عینا ابرام گردیده است. بدین ترتیب، مسئولین نظارت و تطبیق شرعی مستقر در هر بانک یا مؤسسه اعتباری غیربانکی، وظیفه راهبری نظارت فقهی در سطح مؤسسه متبوع خود را در چهارچوب ضوابط ابلاغی بانک مرکزی بر عهده دارند.
بانک مرکزی، «ضوابط ناظر بر نظارت شرعی در موسسات اعتباری» را طی بخشنامه شماره 01/151721 مورخ 1401/06/16 به شبکه بانکی ابلاغ نموده است. بر اساس مفاد این بخشنامه، مسئول نظارت و تطبیق شرعی موظف به بررسی طرحهای داخلی موسسات اعتباری از منظر انطباق با شریعت میباشد؛ همچنین، موظف است به منظور رفع ابهامات شرعی مرتبط، اجرای برنامههای آموزشی و ترویجی مرتبط را در حوزه بانکداری اسلامی پیگیری نماید.
«راهنمای اجرائی نظارت و تطبیق شرعی در موسسات اعتباری» نیز طی بخشنامه شماره 02/88977 مورخ 1402/04/18 بانک مرکزی به شبکه بانکی ابلاغ شده است. این راهنما که با بهرهگیری از اسناد بینالمللی بانکداری اسلامی (بهویژه استانداردهای سازمان AAOIFI و IFSB) تدوین و بومیسازی شده است، جزئیات فعالیت مسئولین نظارت و تطبیق شرعی را تبیین میکند.
طبق مقررات مربوط، مسئولین نظارت و تطبیق شرعی در بانکها و موسسات اعتباری غیربانکی، به پیشنهاد هیئت مدیره بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی و با تایید شورای فقهی انتخاب میشوند. انتصاب این افراد با حکم مدیر عامل بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی بوده و عزل ایشان با تایید شورای فقهی صورت میگیرد.
بخشنامههای مرتبط با موضوع «نظارت فقهی» از طریق لینکهای زیر در دسترس است.
ضوابط ناظر بر نظارت و تطبیق شرعی در موسسات اعتباریراهنمای اجرائی نظارت و تطبیق شرعی در موسسات اعتباری