مدیرکل آمارهای اقتصادی:

خدشه‌ای به آمار بانک مرکزی وارد نیست

مديريت کل آمارهاي اقتصادي بانک مرکزی مسئوليت گردآوری آمار و اطلاعات اقتصادی و تهيه گزارش‌های مختلف را به عهده دارد. بر همین مبنا شاخص‌های قيمت، از جمله شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی و متوسط قيمت خرده فروشي برخي از مواد خوراکي را منتشر می کند .
به منظور آشنایی بیشتر با این حوزه و دستاوردهای اخیر آن در به‌روز رسانی آمار، تسریع در اعلام آمارها و برنامه‌های آتی، گفتگویی با علیرضا مقتدایی، مدیرکل آمار اقتصادی بانک مرکزی، انجام گرفته است که در ادامه از نظر می‌گذرانید:

لطفاً در خصوص  پیشینه تولید آمار اقتصادی در بانک مرکزی توضیح بفرمایید.
سابقه تولید آمار اقتصادي در نظام بانکي به سال 1313 و قبل از تاسیس بانک‌مرکزی برمی‌گردد؛ آن زمان بانک ملی عهده‌دار وظایف بانکدار مرکزی بود و از همان زمان آمار تولید می‌شد. می‌توان گفت ایران یکی از کشورهای متقدم تولید حوزه  آمار اقتصادی است. اولین گزارش‌ها نیز در سال 1313 دیده می‌شوند و اولین سبد خانوار برای محاسبه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در سال 1314 در نظر گرفته شد.

به‌روز کردن آمار اقتصادی و سبدی که مبنای محاسبه شاخص‌هاست تا کنون چه تغییراتی داشته؟ تغییر بعدی در سال پایه چه زمانی خواهدبود؟
در پاسخ به این سوال لازم است اشاره کنم که تولید آمار مراحل مختلفی را گذرانده است. در فرایندها و روش‌ها نیز تغییراتی داشته است. شاخص‌هاي قيمت از سال 1313 تهيه شده و پس از آن در سال‌هاي 1338، 1348 ،1353، 1361، 1369،1376 ،1383 و آخرين بار در سال 1390 تجدیدنظر شد. تغییراتی که در سبد خانوار و رفتار اقتصادی افراد جامعه به‌وجود آمده است را باید در محاسبات شاخص به نوعی لحاظ و سبد را به هنگام کرد. اعمال این تغییرات در طی این سال‌ها انجام شده و بانک‌مرکزی امیدوار است سبد فعلی را در سال 1395 به هنگام کند. به اين به‌هنگام سازي اصطلاحاً تجديدنظر مي گوئيم.
از هم اکنون مطالعات بر روی تغییر سال پایه از 100=1390 به 100=1395 شروع شده است. تقریباً برخي کمیته‌های کاری را تشکیل دادیم و در صدد هستیم که سال 1394 کار عظیم تصحیح  نقشه و فهرست‌برداری از بلوک‌های نمونه که یکی از طرح‌های اساسی و پایه‌ای براي بهنگام سازي چارچوب‌هاي آماري است را اجرا کنيم.

در تولید آمار بانک‌مرکزی از تکنولوژی‌های جدید هم استفاده میشود؟
بله قطعا ًهمین‌طور است؛ با پیشرفت حوزه IT استفاده از این تکنولوژی‌ها در حوزه آمار میسر شده و در تغییرات حاصله از نرم‌افزارهای جدید استفاده می‌کنیم.
نرم افزار کاربردی که در حال حاضر استفاده مي‌شود،از تکنولوژي‌هاي مدرن استفاده مي‌کند. پس از چند سال تلاش با کمک اداره نرم افزار سیستم تبادل داده‌ها در حوزه آمار اینترنت محور شد. اکنون پايگاه داده‌ها در مرکز است و همکاران ساعي ما در شهرها، از طریق اینترنت و براساس سامانه یکپارچه آمارهاي اقتصادی، داده‌ها را برای مرکز ارسال می‌کنند و دوایر مختلف این داده‌ها را دریافت و کار پردازش آن‌را انجام می‌دهند. در حال حاضر حوزه دریافت اطلاعات بانک‌ مرکزی از طريق سیستم، Web base از شهرهای مختلف انجام می‌گیرد.
در حوزه ستاد هم که کار پردازش داده ها در داخل دوایر ستادی انجام مي‌شود، سيستم يکپارچه در بعضی طرح‌ها عملياتي شده و در بعضی از طرح‌ها در حال انجام است و اداره نرم‌افزار مشغول تکمیل این طرح‌هاست. ضمن اینکه در سال جاری پس از مطالعات زياد یک سخت‌افزار با کارایی مطلوب تهیه شد، این سخت‌افزار قابل حمل در اختیار همکاران قرار داده شده تا یک بستر مطمئن براي انتقال داده ها بوجود آيد و امکان آن ميسر شود که داده ها را بدون ثبت پرسشنامه کاغذي و از محل تولد آن دریافت کنیم.
در آینده نزدیک به‌دنبال این هستیم که اطلاعات از محل تولد داده ها یعنی همان جایی که داده تولید می‌شود،  قابل احصا و دریافت باشد. هنوز مشکلات سرعت اينترنت در همه شهرها رفع نشده است. در برخی شهرها سرعت اینترنت قابل قبول نیست. حوزه IT و اداره آمار این موضوع را رصد می‌کنند و امیدواریم در آینده خیلی نزدیک به این هدف نائل شویم که کل سیستم دریافت اطلاعات در محل تولد داده محقق شود. البته در حال حاضر ما دیگر نیازی به پست کردن اطلاعات پرسشنامه‌های کاغذی نداریم. به عبارت ديگر داده ها از محل دايره يا واحد آماري شهرها با استفاده از سامانه جامع آمارهاي اقتصادي و بصورت الکترونيکي ارسال مي‌گردد.

استفاده از نسل‌های مختلف تکنولوژی بر کیفیت و سرعت تولید حوزه آمار اقتصادی  را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
استفاده از تکنولوژی‌های نوین موجب ارتقا کیفیت کارها می‌شود و وقتی از سیستم يکپارچه استفاده مي‌کنيم مطمئناً اشکالات کار خیلی سریع‌تر نشان داده می‌شود و فرايند کنترل ساده‌تر انجام مي‌شود. ما زمانی یازدهم یا دوازدهم هرماه توانایی انتشار شاخص بهای کالا و خدمات مصرفی را داشتیم ، اکنون با تغییری که در فرایند دریافت اطلاعات ایجاد شده این زمان را به پنجم هرماه تقلیل داده ایم و زمان انجام کار را کوتاه‌تر کردیم. همچنین تاریخ انتشار شاخص بهای تولید کننده  را از حدود هفدهم ماه به هشتم ماه تقلیل دادیم و این یکی از توفیقاتی بود که بعد از استفاده از این تکنولوژی جدید برای ما پیش آمد. البته ساير طرح هاي اداره آمار هم از اين سامانه بهره کافي را برده اند و تقريباً در سال جاري با مساعدت مقامات بانک توانسته ايم به توفيقاتي در زمينه توليد و انتشار آمار به هنگام دست يابيم.

دورنمای وضعیت  اقتصادی را بر اساس نتایج حاصله از آمار چگونه ارزیابی می‌کنید؟
باتوجه به نتایجی که هم اکنون به دست ما می‌رسد می‌توان گفت آرامشی در وضعیت بازار مشاهده می‌شود و آرامش وضعیت بازار به معنای رونق کسب و کار، به معنی اطمینان سرمایه‌گذار، به معنی رشد اقتصادی و بقیه مواردی که در رشد سه ماهه اول نمایان است، می‌باشد. در نهایت این افق اقتصادی که ما امروز از شاخص‌های مختلف داریم چه حوزه صنعت، چه حوزه خدمات، ساختمان و شاخص‌های قیمت، نوید این موضوع را می‌دهند که آینده یک آینده آرام‌ نسبت به قبل خواهد بود.

شاخص بهای تولید، کاهش داشته است؟
عدد شاخص کاهش نداشته است، درصد تغییر 12 ماهه منتهي به مهر ماه 1393 نسبت به دوره مشابه قبلي در ماه مهر نسبت به شهريور کاهش داشته است. اين عدد که در شهریور ماه 20.4 درصد بود، در مهرماه 19.0 درصد شد . اين اتفاق در درصد تغيير مهرماه 1393 نسبت به ماه مشابه سال قبل هم مشهود است به گونه اي که از 15.4 درصد در شهريور ماه به 14.0 درصد در ماه کاهش پيدا کرده است. معنی آن نیز این است که سرعت گران شدن اقلام کم شده است یعنی کالا گران شده ولی از سرعت گران شدن کاسته شده است. شما یک وسیله نقلیه‌ را در نظر بگیرید که می خواهد از مبدا A به مقصد B برسد. شما با سرعت 60 کیلومتر می‌روید حالا سرعت‌تان را 40 کیلومتر کنید وسیله نقلیه شما جلو می رود اما با سرعت کمتر، به طور مشابه مي‌توان گفت در زمينه قيمت‌ها قيمت اقلام گران می‌شود اما نه با سرعت قبلی. هرچقدر ثبات بیشتر شود این عدد کوچک تر می‌شود. از انجايي که شاخص بهاي توليد کننده يک شاخص پيش نگر براي شاخص بهاي کالاها و خدمات مصرفي است مي توان انتظار داشت که تغييرات شاخص تورم نيز آرامتر از گذشته باشد.

خیلی‌ها معتقدند به دلیل عدم تمایل تولیدکننده به تولید ، سطح تولید کم و این امر  موجب کاهش قیمت ها شده است و استنباط این است که  این رونق نیست بلکه رکود است ؟
سیاستگذار پولی عبارت جالبی را انتخاب کرد و آن خروج غیرتورمی از رکود است که معنای زیبایی دارد. تولیدکننده  اگر سراغ مواداولیه نرود چون عرضه مواد اولیه خیلی زیاد شده قیمت آن را کاهش می‌دهد اما در کنار آن نرخ رشد را داریم ما در سه ماهه اول امسال در بخش تولید 4.6 رشد داشته‌ایم. اگر تولید رشد نکرده بود و رکود داشتیم حالت خاصی ایجاد می‌شد و چون مردم می‌خواستند مصرف کنند باید واردات انجام می‌شد و آن‌گاه شاخص تولیدکننده هم بالا می‌رفت. در کل باتوجه به اینکه تولیدمان افزایش یافته و نرخ رشد اقتصادی را داریم این فرضیه مردود است.

برخی بر همین مبنا نرخ رشد اقتصادی را هم زیر سوال می برند؟
البته اين سوال را بايد از بخش مديريت کل اقتصادي بپرسيد. اما در کل و به عنوان يک شهروند مي گويم وقتی اداره حساب‌های اقتصادی بانک‌مرکزی اجزای رشد را کامل منتشر می‌کند و می‌گوید در کدام بخش‌ها رشد اتفاق افتاده و شما به مبانی آن مراجعه می‌کنید، می‌بینید صحیح است و موضوع خدشه وارد شدن به آمار کاملا رد می‌شود. ما نمی‌توانیم موضوعی  را بیان کنیم و برای آن دلیل و استدلال نیاوریم. ممکن است کسی ادعا کند رشد منفی بود و کمتر از این بوده است. این دسته ‌کسانی هستند که رشد را براساس مدل‌های آماري و نه براساس روش‌هایی که مبتنی بر بررسی آماري است، عنوان می‌کنند. اگرچه روش‌های مبتنی بر مدل‌سازی در جهان از اعتبار برخوردارند، لیکن روش بررسی بر روش مدل سازی ارجح است.
مدل‌ها رفتار دوره‌های گذشته را در خودشان ثبت می‌کنند و براساس آن پیش‌بینی می‌کنند اما روش‌های مبتنی بر بررسی، واقعیت‌هاي جاري را احصاء می‌کنند. بخش اقتصادی بانک مرکزی هم که اجزای حساب ها را کامل منتشر می‌کند و بر روی سایت قرار می‌دهد از این لحاظ دیگر محلی از اشکال نمی‌بینیم.

عدد تورمی که دولت پیش بینی کرده می تواند محقق بشود؟
عدد پیش بینی حدود 20 درصد بوده که به پایین‌تر از این عدد هم رسید پس وعده دولت محترم محقق شده است. البته مي‌توان انتظار داشت با توجه به توفیقاتی که حوزه اقتصادی دولت در سیاست‌های اقتصادی داخلی و بین‌المللی داشته است، پائين‌تر خواهد رفت.
در انتها ضمن تشکر از مقام محترم رياست کل بانک و معاون محترم اقتصادي که همواره با پشتيباني خود مارا دلگرم مي‌کنند تا بهتر بتوانيم در توليد به‌هنگام آمارها اقدام کنيم، از حوزه رسانه خواهشی دارم، رسانه اصلی‌ترین وظیفه‌اش تنویر افکارعمومی است و این تنویر باید در جهتی باشد که سطح سواد جامعه را در زمینه‌های مختلف بالا ببرد. سواد آماری یکی از الزامات جامعه ما می باشد زیرا جامعه امروز به اطلاعات متوسطی در زمینه اهمیت آمار رسیده است و جامعه ما نیز نسبت به آمار حساس است و به موازات آن باید فرهنگ و سواد آماری آحاد جامعه ارتقا یابد و ابتداي این راه، حوزه رسانه و خبرنگاران هستند و باید بتوانند، تنویر افکار عمومی را به عنوان وظیفه اصلی پیش روی خودشان بگذارند و اگر می‌خواهند اطلاعات و آماری را منتشر کنند حتما نسبت به اصالت آمار و یا اصالت گوینده اطمینان حاصل کنند. این‌گونه عمل کردن باعث می‌شود هم به رشد آن حوزه هم به رشد جامعه کمک کنند.



تعداد بازديدها:   4,038